Acara (özerk cumhuriyet)

From KonaPedia

Acara (Gürcüce: აჭარა) veya Acara Özerk Cumhuriyeti (აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა — Acaris Avtonomiuri Respublika). Gürcüstan’ın güneybatı kesiminde özerk cumhuriyet. Yönetim merkezi Batum’dur. Türkiye’nin hemen kuzeydoğu sınırında yer alır. Sarp Sınır Kapısı, Acara Özerk Cumhuriyeti'ne açılır. Cumhuriyet adını tarihsel Acara bölgesinden alır ve bundan dolayı kısaca Acara olarak bilinir. Cumhuriyetin Sovyetler Birliği dönemindeki adı Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'ydi.

Konu başlıkları 1 Nüfus 2 Turizm 3 Tarih 3.1 Antik çağ ve ortaçağ 3.2 Osmanlı ve Rus yönetimi 3.3 Özerk cumhuriyetin kurulması 4 Yasama ve yönetim

Nüfus

Acaralılar 4. yüzyılda Hıristiyanlığı kabul ettiler. Osmanlı yönetimi (16. yüzyıl-1878) sırasında da Müslüman oldular. Osmanlıların Türkleştirme politikası uyguladıkları dönemlerde dillerini, kültürlerini ve yaşam biçimlerini belli oranda korudular. Öte yandan Sünni Müslümanlarla da iç içe geçtiler. Buna karşın, yaygın olarak Gürcü olmayan nüfusla evlilik yoluyla ilişkiler kurmadılar. Bu durumu, bölgeden göç edip Türkiye’nin değişik yerlerine yerleşen Acaralılar da uzun zaman boyunca sürdürmüştür.

Osmanlı döneminde Acaralılar, giyim biçimiyle de diğer Gürcülerden ayrılıyorlardı. Erkelerin Çakura, kadınlar ise Zubunparaga denen giysiler giyiyor, İslam dini gereğince Acaralı kadınlar kapanıyordu. Bu durum Sovyet yönetiminin kurulmasından sonra tamamen değişti. Sovyet döneminde Acaralılar, Osmanlı dönemindeki yaşam biçimi, kültür ve geleneklerden uzaklaştılar.

Sovyet döneminin başında, 1926’da ayrı olarak sayılan Acaralıların o tarihteki nüfusu 71.000’di. Daha sonraki Acaralılar Gürcü nüfusunun içinde sayılmışlardır. Bugün Acara Özerk Cumhuriyeti'nin nüfusu 376.016’dır (2005). Bu nüfusun büyük çoğunluğu Gürcülerden oluşur. Ayrıca burada az sayıda Ermeni, Yunan, Abhaz ve Rus yaşamaktadır. Nüfus dağılımı şöyledir: Gürcüler % 93.4, Ruslar % 2.4, Ermeniler % 2.3, Yunanlar % 0.6, Abhazlar % 0.4, Ukraynalılar % 0.2 ve diğerleri % 0.2.

Turizm

Acara, Gürcistan’ın turizm açısından gelişmiş başta gelen bölgelerinden biridir. Kıyı turizmi ve plajları açısından başta gelen yerler, Kobuleti, Tsihisdziri, Çakvi, Mtsvane Kontshi, Mahincauri, Batum, Gonio, Kvariati ve Sarpi’dir. Kintrişi ve Shalta vadileri ekoturizm açısından gelişmiştir. Batum-Helvaçauri-Keda-Şuahevi-Zamleti-Shalta-Hihadziri-Thilvana ve Hihani turu, ekoturzmciler açısından ilgi çekicidir. Bölgenin hayli zengin bir flora ve fauna hazinesi vardır. Mahuntseti, Mirveti, Çiruhi gibi şelaleler doğa turizmine ayrı bir atmosfer katar. Ayrıca dağcılar için Hino-Heknari-Zerabloseli-Çakvistavi ile Hihadziri-Thilvana-Goderdzi Geçidi turları düzenlenir. Batum Botanik Bahçesi, dünyanın ender bitki türlerini barındırması açısından ilginç bir yerdir. Acara, kale, köprü, kilise ve manastır kalıntıları açısından da görülmeye değer bir bölgedir.

Tarih

Antik çağ ve ortaçağ

Arkeolojik buluntular Acara’nın Neolitik Çağdan bu yana yerleşme yeri olduğunu göstermektedir. Kartveli kabilelerinden olduğu var sayılan Moshilerin yaşadığı Acara, İÖ 7-3. yüzyıllarda Kolheti’nin (Kolhis) bir eyaletiydi. İÖ 4. yüzyılın sonlarırnda ise, Kartli Krallığı’nnı içinde bir prenslikti (saeristavo). Yunanlı tacirler tarafından İÖ 5-4. yüzyıllarda kolonilerin kurulduğu Acara, daha sonra Roma tarafından egemenlik altına alındı. Bu dönemde Bathus (Bathys; bugünkü Batum), Apsaros (Apsaruntos; bugünkü Gonio), o dönemdeki en önemli kale kentlerdi. Bugünkü Kobuleti’nin yakınlarındaki Piçvnari’deki arkeolojik kazılarda eski bir kasabaya ait zengin kalıntılar ortaya çıkmıştır. İS 2. yüzyılda Bathus, Romalı lejyonerlerin önemli askeri üssüydü. Apsaros buradaki ünlü tiyatroydu. Acara, erken döneminde Hırisityanlıkla tanıştı. Bölgedeki Hıristiyanlık Aziz Andria ve Aziz Kananlı Simon ile yakından ilişkilidir. Aziz Mathius’un Batum yakınlarında Gonio Kalesi’nde gömülü alduğuna ininılır.

İS 2. yüzyılda Acara, Egrisi (Lazika Krallığı) içinde yer alıyordu. 542-562 arasında Bizans ile Persler arasınadki Lazika savaşlarında Petra Kalesi (Tsihisdziri), önemli bir rol üstlenmiştir. 8. yüzyılda bölge Gürcülerin Krallığı ve Abhazya Krallığı olarak bilinen iki karllık arasında bölündü. 11. yüzyılda Acara Kartli Krallığı’nın bir parçası haline geldi ve Samtshe-Saatabago yöneticileri tarafından idare edildi. 11. yüzyılda Selçuklular, 13. yüzyılda Moğollar bölgeyi işgal ettiler. Gürcüstan krallığının 13. yüzyılda iç çekişmeler yüzünden parçalanmasından sonra, Acara sık sık el değiştirdi. 1535’te, Guria Prensliği’nin bir parçası haline geldi. Bu dönemde Cenovalılar Karadeniz kıyısında, Gonio kasabasında ticari koloniulerinden birini kurdular.

Osmanlı ve Rus yönetimi

Osmanlılar 1547 yılında bölgeye girdiler ve Batum’u ele geçirdiler. 1564’te Guria Prensi Rostom Gurieli Batum ve yöresini geri aldı. Ancak bölge 1582 yılında yeniden Osmanlıların eline geçti. 1609 yılında Prens Mamia Gurieli zaman zaman Batumi ele geçirdiyse de Acara 1614 yılında kesin olarak Osmanlı sınırlarına katıldı. Osmanlı yönetimi Acara'yı ikiye ayırarak, Acra-yı Ulya (Yukarı Acara) ve Acara-yı Süfla (Aşağı Acara) sancaklarını kurdu. Bu sancaklar Çıldır Eyaleti’ne bağlıydı. Bu eyaletin merkezi de bazen Çıldır, bazen Ahısha (Ahaltsihe) idi. Bölgede yavaş yavaş İslam dini yayılmaya başladı. Buna karşın çeşitli kaynaklarda 1770’lerde Acara köylülerinin hâlâ Hıristiyan olduğu belirtilir. 18. yüzyılda Osmanlı yönetimi Acara’da daha istikrarlı hale geldi ve 1820’lere kadar süren bir İslamlaştırma süreci yaşandı. 1853-1856 Kırım Savaşı’nda ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’nda çak sayıda Acaralı Osmanlı ordusunda savaştı.

Osmanlılar, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı’ndan sonra, 3 Mart 1878’de imzalanan Berlin Antlaşması’yla Acara’yı Ruslara bıraktılar. Rusya yönetimi sırasında baskı altında kalan on binlerce Müslüman Gürcü, Muhaciroba olarak adlandırılan süreçte Osmanlı topraklarına göç etmek zorunda kaldı. Berlin Antlaşması’yla Batum serbest ilan haline geldi. 1880’lerde Batum’un liman ve sanayi kenti olarak önemi daha da arttı. 20. yüzyıla daha girmeden Batum’a Bakü petrolü akıtılmaya başladı ve Batum dünyanın en önemli limanlarından biri haline geldi. 22 Haziran 1892 tarihinde, “Markus” adlı tanker Batum limanından ilk petrol yükünü alarak Süveyş Kanalı’ndan Tayland’ın başkenti Bangkok’a gitti. Acara, Rus yönetimi altında Batum Oblastı adı altında yeni bir idari birim haline geldi. Batum, 1905-1907 Rus Devrimi’nde kanlı olaylara sahne oldu. Birinci Dünya Savaşı sırasında, Osmanlı ordusunda göç etmiş olan Acaralı Müslümanlardan oluşan bir birlik kuruldu. Acara, 1918’de kademeli olarak Osmanlıların eline geçti.

15 Kasım 1918 tarihinde, Osmanlı askerlerinin yerine İngiliz güçleri Batum’a çıktı. Batum Bölgesi Konseyi, 21 Kasım 1918’den 28 Nisan 1919’a değin varlığını sürdüren yerel bir hükümet kurdu. Müslüman Gürcistan Özgürlük Komitesi başkanı Memed Abaşidze idi. Memed Abaşidze, Gürcistan sınırları içinde kalmak kaydıyla dinsel prensiplere dayalı özerk bir yönetim kurmayı amaçlıyordu. Bu çalışmaların sonunda 13 Eylül 1919’da Meclis adlı basit bir parlamento oluştu. Abaşidze, Acaralılar arasında güçlü özerkliğin Gürcistan’ı da güçlü kılacağını savunuyordu. Osmanlıca Sada-yı Millet adını alan başka bir grup ise, bu dönemde Türkçülük propagandası yapıyordu.

Özerk cumhuriyetin kurulması

İngiliz hükümeti 20 Temmuz 1920’de Gürcistan’dan çekildi. Bolşevikler ve Rus ajanlar bölgede bir dizi sabotaj ve terör eylemi gerçekleştirdiler. Gürcistan Demokratik Cumhuriyeti yönetimi Acara’nın özerkliğini öngörmüş, ama bu ancak Sovyet yönetimi altında gerçekleşmiştir. Sovyet yönetiminin Gürcistan’ı işgali sırasında Türk askerleri de 11 Mart 1921’de Batum’u işgal etti. General Giorgi Mazniaşvili komutasındaki Gürcü kuvvetlerinin 18 Mart 1921’e geri alıncaya değin kenti elinde tuttular. Ertesi gün Batum’da Sovyet yönetimi ilan edildi. Gürcüstan'da kurulan Sovyet yönetimi 16 Temmuz 1921'de Acara Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti'nin kurulduğunu açıkladı. 13 Ekim 1921 tarihli Kars Antlaşması'yla da Acara’nın Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin bir parçası olduğu kabul edildi.

Yasama ve yönetim

Aslan Abaşidze’nin devrilmesinden sonra Acara Özerk Cumhuriyeti'nin statüsü Gürcüstan anayasasına göre belirlenmektedir. Bölgesel yasama organı olan Yüksek Konsey (parlamento) 30 üyeden oluşur ve 5 yılda bir yenilenir. Acara Bakanlar Konseyi – bölgesel hükümet başkanı Gürcüstan devlet başkanı tarafından belirlenir. Gürcüstan devlet başkanının bölgesel hükümeti ve parlamentoyu feshetme yetkisi de vardır. Bugün Acara yönetiminin başında Levan Varşalomidze bulunmaktadır.

	Acara’nın ilçeleri
Batum | Kobuleti ilçesi | Helvaçauri ilçesi | Hulo ilçesi | Keda ilçesi | Şuahevi ilçesi.

	Gürcistan'ın Bölgeleri
Özerk Cumhuriyetler: Abhazya1 | Acara
Bölgeler: Guria | İmereti | Kaheti | Kvemo Kartli | Mtsheta-Mtianeti | Raca-Leçhumi ve Kvemo Svaneti | Samegrelo-Zemo Svaneti Samtshe-Cavaheti | Şida Kartli 2
Bölge Statüsüne Sahip Kent: Tiflis3 Notlar: (1) Fiilen (de facto) ayrı cumhuriyet, hukuken (de jure) özerk cumhuriyettir; (2) Resmi olarak özerk bölge statüsü kaldırılmış olan, ama gününmüzde bir bölümü fiilen ayrı Güney Osetya'yı da içerir; (3) Gürcistan'ın Başkenti.