Batum

From KonaPedia

Batum (Gürcüce: ბათუმი / Batumi). Gürcistan’ın liman kenti, Acara özerk cumhuriyetinin yönetim merkezi. Nüfusu 121.800 (2002).

Konu başlıkları

1 Konumu
2 Tarih
3 İklim
4 Demografi
5 Ulaşım
6 Görülecek yerler
7 Kültür
8 Batumlu ünlüler
9 Dış bağlantılar
10 Resim galerisi

[değiştir]

Konumu

Batum, Gürcistan’ın güneybatı kesiminde Karadeniz kıyısında yer alır. Azerbaycan’ın başkenti Bakü’den başlayan demiryolu burada son bulur. Türkiye’nin Sarp sınır kapısından Gürcistan’a açılan karayolu da Batum’dan geçer. Kentin, başkent Tiflis’e demiryoluyla uzaklığı 358 km’dir.

Batum kenti, kuzeydoğudan güneybatı yönünde 7 kilometre uzanır. Kıyıdan içeriye doğru genişliği ise 1-2.5 kilometre arasında değişir.

[değiştir]

Tarih

Batum ve çevresinde ortaya çıkarılan arkeolojik buluntulara göre, yöre İÖ 2-1. binyıllarından itibaren yerleşim yeridir. Bu yörede yaşayanların, antik dönemde yakın komşularıyla ve uzak yerlerle ticari ilişkileri olduğu bilinmektedir. Eski Yunanlılar burayı “Bathus” olarak adlandırıyorlardı. Bu addan ilk kez Aristoteles söz etmiştir. Sonraki dönemlerde Yunan ve Romalı yazarlar (Yaşlı Plinius, Arianus ve diğerleri), Bathus adını yalnızca yöredeki akursu için kullanmışlardır. Roma İmparatoru Adrianus döneminde (2. yüzyıl), bugünkü Batum kentinin yerinde askeri garnizon bulunuyordu.

20. yüzyılın başında Batum bulvarı

Erken ortaçağda Batum, değir deniz kıyısı yerleşmelerinden farklı olarak, ülkenin iç kesimlerindeki yerleşmelere ulaşım sağladığı için gelişmiş bir yerdi. Batum kalesi çevresi, köye özgü yerleşim özelliğine sahipti, ancak buna karşın Batum bir kent olarak da anılıyordu. 13. yüzyılın sonlarından 14. yüzyılın başlarına değil Batum, Odişi prenslerinin yönetimi altında kaldı. 15. yüzyılda Gürcistan, krallıklar ve prenslikler olarak parçalandıktan sonra Batum, Guria prensliğinin içinde yer aldı. 1547 yılında kenti Osmanlılar ele geçirdi. 1564 yılında Guria prensi Rostom Gurieli kenti geri alarak kısa süre elinde tuttu; ama Batum yeniden Osmanlılara geçti.

1609 yılında Guria prensi Mamia Gurieli, Osmanlı garnizonuna karşı başarılı sefer gerçekleştirdi. Buna rağmen Osmanlı hakimiyeti devam etti. Gürcü coğrafyacı Vahuşti’nin yazdığına göne 18. yüzyılda Batum küçük bir kentti.

1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından imzalanan Berlin Antlaşması uyarınca Batum, Rus imparatorluğunun bir parçası haline geldi. Batum, 1878-1986 arasında “serbest liman”dı ve bu durum kentin gelişmesine olanak sağladı. 1883 yılında Batum, demiryoluyla Bakü’ye bağlandı ve daha sonra (1897-1907) kent, Karadeniz’in en önemli limanlarından biri haline geldi. Bu limandan petrol ürünleri taşınmaya başladı.

19. yüzyılın sonlarında Batum limanı

Rus yönetimi altında Batum’da ve Acara’da Ruslaştırma politikası da yürütülüyordu. Buna tepki olarak burada Gürcü ulusal hareketi başladı. Dönemin ünlü Gürcü aydınları, burada yürütülen Rus politikalarına karşı harekete geçtiler. Batum’da, Gürcüler Arasında Okuryazarlığı Yaygınlaştırma Derneği kuruldu.

20. yüzyılın başlarında ise çarlık yönetimine karşı işçi hareketlerinin geliştiği yerlerden biri de Batum’du. 1905 Devrimi’nin önemli hareketlerinden biri bu kentte gerçekleşti.

Birinci Dünya Savaşı sırasında, Brest-Litovsk Antlaşması ve SEYM ile varılan anlaşmaya karşın, Osmanlı askerleri 1918 yılında Batum’a girdi. Ancak Alman-Osmanlı ittifakının savaştan yenilgiyle çıkmasının ardından Mondros Mütarekesi uyarınca Batum’a İngiliz askerleri yerleşti. Büyük Britanya burada bir valilik oluşturdu. Bu dönemde bir yandan General Denikin, diğer yandan Kars Şurası başkanı Server Bey, Batum’u kontrolleri altına almaya çabalıyorlardı.

Bu yıllarda Batum-Acara Müslüman Gürcü ileri gelenleri, bölgenin Beyaz Ordu’nun ve Türk yönetimine girmesine karşı çıktılar. 31 Ağustos 1919 tarihinde Müslüman Gürcüler Batum’da bir toplantı yaptılar. Gürcistan’ın kurucularına ve Paris Barış Konferansı’na duyuruda bulundular. Bu duyuruda Batum, Acara’nın kalan bölümüyle birlikte özerk olmasının altı çizilerek Gürcistan’ın bir parçası ilan edildi. Gürcistan’ın kurucuları 25 Kasım 1919’da, Batum’un da içinde yer aldığı Acara’yı Gürcistan’ın ayrılmaz bir parçası olarak ilan ettiler. Bu durum, 7 Mayıs 1920 tarihinde Rusya ve Gürcistan arasında yapılan anlaşmayla da onaylandı.

4 Temmuz 1920 tarihinde İngiliz askerleri Batum’dan çekildiler. Şubat 1921’de, Sovyet Rusya askerlerinin Gürcistan’a girdiği tarihte Türk ordusu da Batum’u almak için yeniden girişimde bulundu. Ancak General G. Malhazişvili’nin birlikleri, Türk askerlerini Batum’dan çekilmek zorunda bıraktı. 19 Mart 1921’de ise Batum’a Sovyet Rusya askerleri girdi.

Ne var ki Batum halkı ve muhalifler komünist yönetimi benimsemediler. Gürcistan’da, kanlı biçimde bastırılan Sovyet karşıtı 1924 ayaklanmasında Batum aydınları da yer aldı.

Sovyet yönetimi, Batum ve Acara Müslüman nüfusunun geleneksel yaşamına karşı hoşgörü göstermedi. Bu da yöre halkının tepkisini çekti. Sanayileşme ve kolektifleştirme Acara’da zorunlu değişimlere yol açtı. Bütün bunların sonucunda 1928’de Acara’da ayaklanma çıktı. Sovyet yönetimi, Batum’da ve Gürcistan’ın başka bölgelerinde sert uygulamalara yöneldi. Bu uygulamalar sırasında “Halk düşmanı” ilan edilen yüzlerce kişi öldürüldü.

Gürcüstan’ın 1991’de bağımsızlığını ilan etmesinden sonra Acara yönetiminin başına Aslan Abaşidze geçti ve özerk cumhuriyeti merkezi yönetimden fiilen bağımsız olarak yönetti. Mayıs 2005’te Abaşidze iktidarı, Gül Devrimi'nin bir parçası olan halk hareketiyle son buldu.

[değiştir]

İklim

Batum’da subtropikal iklim egemendir. Kentte ve çevrisinde subtropikal bitkiler yetişir. Parklar, çay plantasyonları ve turunçgiller önemli yer tutar.

Batum’da ortalama sıcaklık 14°C’dir. En soğuk ay olan ocak ortalaması 6°C olarak ölçülür. En sıcak aylar olan temmuz ve ağustos ortalaması ise 22°C olarak gerçekleşir. Batum’da en düşük sıcaklık olarak -7°C ve en yüksek sıcaklık olarak da 40°C kaydedilmiştir.

Ressam Niko Pirosmani'nin fırçasından Batum.

Aylar	Ocak	Şubat	Mart	Nisan	Mayıs	Haziran	Temmuz	Ağustos	Eylül	Ekim	Kasım	Aralık	Yıl
Ortalama sıcaklık [°C]	6	7	8	12	16	20	22	22	20	16	12	8	14

[değiştir]

Demografi

1926 Nüfus sayımına göre Batum’un nüfusu 48.500’dü. Bu sayı 1939’da 70.000, 1959 yılında 82.300, 1970’te 101.000, 1979 yılında 122.800, 1989 yılında da 136.900 yükseldi. Son yıllarda kentin nüfusu yıllık % 2 oranında artmaktadır. 2002 nüfus sayımına göre Batum kentinin nüfusu 121.806’dır. Bu nüfusun 104.313’ü Gürcü, 800’ü Abhaz, 142’si Oset, 7.517’si Ermeni, 6.300’ü Rus, 301’i Azeri, 587’si Yunanlı, 770’u Ukraynalı’dır.

Batum, değişik etnik ve dinsel nüfusu barındıran bir kenttir ve nüfusunun çoğunluğu Müslüman ve Ortodoks Gürcülerden oluşur. Ayrıca kentte Katolikler, Yahudiler ve Gregoryenler yaşar.

[değiştir]

Ulaşım

Batum, geniş sahili ve plajıyla önemli bir turizm merkezidir. Kentin hemen dışındaki Mahincauri'de tren garı yer alır ve buradan kalkan trenle 6-7 satte başkent Tiflis'e ulaşılır.

Türkiye’de yaptığı havalimanlarıyla tanına TAV’ın yeniden inşa ettiği uluslararası Batum Havalimanı 2007 yılında açıldı. Batum, Mahincauri istasyonundan başlayan demiryoluyla da Tiflis’e bağlanır. Sarp Sınır Kapısı’ndan Gürcistan’a açılan karayolu Batum kentinden geçer.

[değiştir]

Görülecek yerler

Kentin görülmeye değer yerleri arasında Acara Müzesi, Batum Botanik Bahçesi, Karadeniz kıyısındaki Akvaryum ve sirk sayılabilir. Kentte, Osmanlı döneminden kalma bir de cami (Orta Came) vardır.

[değiştir]