Parnavaz I
From KonaPedia
Parnavaz I (Gürcüce: ფარნავაზი / Parnavazi). (yaklaşık İÖ 335-237 ). Eski Gürcü krallığı Kartli Krallığı’nın ilk hükümdarı (yaklaşık İÖ 302-237). Parnavazlılar hanedanının kurucusudur. Ayrıca Zerdüş dininin yeni bir versiyonunun kucusu ve Gürcü alfabesini ve Gürcüce yazı dilini geliştiren kişi olarak tanınır.
Konu başlıkları |
Çocukluğu
Parnavazı’nı yaşamı ortaçağa Gürcü kaynaklarında efsanelerle gerçeklerin iç içe geçtiği biçimde anlatılır. Efsaneye göre Parnavaz, Kartlos’un soyundan gelen ve Mtsheta veya Meshta kabilesinin şefi (mamasahlisi) olan Samara’nın kardeşinin oğluydu. Büyük İskender, İran’a karşı açtığı sefer sırasında, Kartli’yi de ele geçirdi. Ona karşı girişilen savaşta Mtsheta yöneticisi Samara ve kardeşi de öldü. Savaşı kazanan İskender, Kartli yöneticisi olarak en sert komutanlarından Azo’yu atadı. Mtsheta yöneticisinin ailesinden, Samara'nın kardeşinin üç yaşındaki oğlu Parnavaz, annesi tarafından Kafkas Dağlarında saklandığı için kurtuldu. Yıllar geçti ve Parnavaz büyüdü. Çok iyi savaşçı ve avcı olarak yetişti, ünü Azo’ya kadar ulaştı. Parvanaz’ın annesi Azo’dan çekindiği için oğlunu sürekli uyarıyordu. Kim olduğunu öğrenmesi, Azo’nun Parnavaz’ı ölüme mahkum etmesi için yeterliydi.
Azo'ya karşı mücadelesi
Azo, Parnavaz’ı yanına çağırdı. Bundan dolayı korkuya kapılan annesi, Parnavaz’a ülke dışına çıkmasını önerdi. Parnavaz annesinin önerisini kabul etti, ama beklenmedik bir olay her şeyi değiştirdi. Bir akşam avlanmaya çıkan Parnavaz bir geyiği yaraladı. Yaralı geyik kaçtı ve Parnavaz da onu izledi. Peşinden biraz gittikten sonra geyik bir kayanın dibinde yere devrildi, o da geyiğin başına dikildi. Bu sırada şiddetli bir yağmur başladı. Parnavaz kayadaki mağaraya sığındı. Mağaraya girer girmez bir mucizeyle karşılaştı. Mağara ağzına kadar altın ve gümüşle doluydu. Parnavaz bu hazineyi annesi ve iki kız kardeşiyle birlikte ancak beş gecede taşıyabildi.
Tahta çıkması
Parnavaz bütün bu serveti ülkesini özgürleştirmek için kullanmaya karar verdi. Egrisi yöneticisi Kuci ile ilişki kurdu ve Azo’ya karşı ayaklanma başlatmayı önerdi. Kuci, Parnavaz’ın bu teklifini memnuniyetle kabul etti. Parnavaz Kuzey Kafkasyalılardan da yardım aldı ve bu birleşik bir kuvvetle Azo’ya karşı mücadele başlattı. Mücadele Parnavaz’ın zaferiyle sona erdi. Azo savaş sırasında öldü. 9. yüzyıl Gürcü kaynağı Moktsevay Kartlisay'a (Kartli’nin Din Değiştirmesi) göre Azo Makedonyalı değildir. O Arian-Kartli kralının oğludur. Arian-Kartli ise, İran krallığı sınırları içinde bulunan Gürcü topraklarının adıdır. Gürcüce kaynaklar, Büyük İskender’in Kartli’yi ele geçirdiği konusunda yanlış bilgi vermektedir. Büyük İskender Kartli’ye sefer yapmamıştır. Ama öte yandan, Gürcüce kaynaklar, Doğu Gürcüve Güney Gürcü siyasal birlikleri arasında egemenliği ele geçirmek için bir savaşın sürdüğü konusunda doğru bilgiler aktarmaktadır. Bu mücadele Doğu Gürcü birliğinin zaferiyle son bulmuş ve bu birliğin lideri Parnavaz kral olmuştur.
Reformları
Parnavaz kral olduktan sonra reformlar yaptı. Bütün ülkeyi sekiz prensliğe (saeristavo) ayırdı. Prensliklerin başında prensler (eristavi) bulunuyordu. Prensler krala bağlıydılar ve prenslikleri onun emirleri doğrultusunda yönetiyorlardı. Parnavaz, Egrisi’nin başına Kuci’yi getirdi ve onun kız kardeşiyle evlendi. Kral, ülkenin en önemli ve merkezi bölgesi olarak İç Kartli’yi ayrı tuttu. Parnavaz İç Kartli’nin yönetimini spaspeti (komutan) ya da mtavarsardaliye (başkomutan) atadı, prensleri onun emrine verdi. Parnavaz yeni bir unvan aldı: Armazi. Armazi heykelini, krallığın başkenti Mtsheta’nın karşısındaki tepeye diktirdi. Kral buraya bir de kale yaptırdı.
Gürcü alfabesi
Leonti Mroveli’ye göre, Parnavaz Gürcü alfabesini da geliştirmiştir. Parnavaz yirmi yedi yaşında kral olmuş ve altmış beş yıl kadar hüküm sürmüştür. Parnavaz’ın hüküm sürdüğü dönemin kesin tarihlerini saptamak hayli zordur. Onun yaklaşık olarak İÖ 302-237 arasında hüküm sürdüğü sanılmaktadır.
